Najaarsdepressies

Forum - 17 oktober 2011

BoekMarc, column door Marc van Oostendorp

Ratio & emotie was de titel van het laatste boek dat BoekMarc las, zodat hij nu tenminste weet wat er mis is met hem en met de wereld. Hij voelt zich de laaste tijd alsof hij rondloopt in een met razend geweld in elkaar stortend universum – dat van het boek. Hij hoort de somberste geruchten: dat Kooyker in de Breestraat Sinterklaas misschien niet eens meer haalt. Hij leest de ongelooflijkste stukken in de krant: een artikel van een Amsterdamse literatuurwetenschapster die twee weken geleden klaagde dat de auteur van een boek dat ze recenseerde veel te erudiet was. Zelfs boekverkopers en literatuurdocenten maken zich uit de voeten.

Ratio & emotie is samengesteld door de kunsthistorici Corrie van Maris, Josette Molenaar en Kasper van Ommen, naar aanleiding van een symposium dat hier vorig jaar werd gehouden om een jubeljaar van de universiteit te vieren. Het verscheen bij Leiden University Press. Onderzoekers en andere bij de universiteit betrokkenen vertelden een verhaal te vertellen over gevoel en verstand naar aanleiding van enig bijzonder object dat in het bezit is van de universiteit.

Depressie
Die objecten zijn in de meeste verhalen in het boek uit beeld verdwenen. Er resteert een wonderlijke rariteitenkabinet met artikelen over van alles en nog wat: een saai verhaal van de politicoloog Ruud Koole over passie in de politiek, naast een interessant overzicht van Rudi Ekkart over enkele van de vele hoogleraarsportretten die in de Senaatskamer hangen. Een bizarre poging van Anton van der Lem om Huizinga en Proust - die elkaar waarschijnlijk nooit hebben ontmoet en als ze dat wel hadden gedaan elkaar zeker niets te zeggen zouden hebben - met elkaar in verband te brengen, naast een persoonlijk verhaal van Teun Voeten over zijn ervaringen als oorlogsfotograaf.

Twee artikelen steken er wat BoekMarc betreft bovenuit. Ze gaan  allebei over depressie. In de eerste plaats is er het  meeslepende verhaal van Dirk van Delft over de laatste levensjaren van de fysicus Paul Ehrenfest, de vriend van Einstein die jarenlang heftige discussiebijeenkomsten over de moderne natuurkunde organiseerde, thuis in de Witte Rozenstraat, maar die de laatste jaren ineens alles uit zijn handen zag glippen - de vrouw van wie hij zielsveel hield wilde van hem scheiden en hij had het gevoel dat hij alle ontwikkelingen in zijn vak niet meer kon bijbenen. Na enkele treurige en turbulente jaren ontnam hij zichzelf en zijn jongste zoon, een Down-patiënt, het leven.

Leer, perkament, linnen
Eredoctor Gerrit Komrij schreef het artikel dat BoekMarc ineens deed beseffen waar zijn eigen gevoel van onmacht vandaan kwam – een artikel over het razendsnel verdwijnen van het boek in onze huidige tijd. Niet alleen zijn er steeds minder mensen die al die boeken nog willen lezen, schrijft Komrij, maar de mensen die zich houden voor de kleine elite van fijne luiden, zit zelf tegenwoordig ook liever op Facebook dan in de gemakkelijke stoel. Komrij ziet het bij zichzelf: “Ik zit in mijn bibliotheek, in een van de vele kamers, en ik kijk naar de ruggen van mijn boeken. Leer, perkament, linnen. Ze zeggen me niets meer. Mijn blik dwaalt langs de letters. (...) Ergens in de wereld hebben ze afgesproken dat het niets meer beduidt. Ergens hebben ze een schakelaar omgezet. Ik voel dat er geen zuchtje tegenspraak meer in me opwelt.” Zelfs de verstokte lezers willen niet meer lezen.

Gelukkig kwam voor BoekMarc toen de katharsis. Die eredoctor legt wel erg gemakkelijk het moede hoofd in de schoot! “Wat gaan we nu krijgen!” brulde BoekMarc, terwijl hij zijn vuistjes balde. Het lezen van boeken, het je verliezen in een boek, en het daar dan op gaan studeren, en het steeds weer teruggaan naar diezelfde woorden  – er is uiteindelijk niets mooiers dan dat. Dat heeft helemaal niets te maken met oude tijd of nieuwe tijd, iedereen die het boek verraadt is een vijand! Het boek moet bewaard blijven, eventueel in elektronische vorm; die wereld mag niet instorten. Niet omdat alles altijd hetzelfde moet blijven. Maar omdat er niets mooiers bestaat dan lezen.


Ook in dit nummer:

Laatst Gewijzigd: 17-10-2011